Địa lan rừng Việt Nam

[tuk]

Năm 1940, khi đọc truyện Hương Cuội, nhà văn Nguyễn Tuân đã kể lại thú tiêu khiển của mấy cụ già: Cụ Kép vai chính và mấy cụ Cử, cụ Tú rủ nhau uống rượu làm thơ và thưởng thức những viên đá tẩm kẹo mạch nha ướp với hương lan. Nhà văn này lại nêu tên những cây lan: Đại kiều, Tiểu kiểu, Mặc lan, Loạn điểm, Yên tử, Bạch ngọc, Tố tâm v.v... làm cho đám học sinh trẻ tuổi chúng tôi sinh ra và lớn lên trong vùng đồng lúa xanh tươi của miền châu thổ sông Hồng bỡ ngỡ với những tên lạ lùng nhưng vô cùng hấp dẫn đó.

Thời kỳ đó, ông cha không có thú chơi cây cảnh cho nên chúng tôi chỉ thấy những khóm lan lá cứng, xanh rì có chùm hoa mầu hổ phách nở vào tháng 4, tháng 5. Tên cây lan không ai biết, chỉ thấy gọi là trường kiếm do cụ Bố Chánh Hòa Bình tặng và một khóm lan lá nhỏ của cụ Án Sát nào đó ở vùng Móng Cáy gửi cho, chưa kịp nở hoa cây đã vàng úa tàn lụi và chết dần.

Từ đó những cây lan với danh từ đẹp đẽ của nhà văn Nguyễn Tuân lúc nào cũng lởn vởn trong đầu óc. Những năm tháng trọ học tại tỉnh Hưng Yên, Nam Định và Hà Nội, chúng tôi chưa hề có diễm phúc nhìn thấy những cây lan lạ lùng này.

Sau này mê mải trong thú chơi lan và ảnh hưởng từ Hương cuội của một thời vang bóng, tôi cố tìm hiểu xem những cây này hình dáng ra sao. Sau đó lại muốn biết tên khoa học để tiện bề tra cứu trong sách vở, nhưng tiếc rằng sách vở của chúng ta chỉ mô tả rất sơ sài không thể nào hình dung ra được những cây lan trân quý.

Người Âu Mỹ phần lớn chỉ ham chuộng mầu sắc và hình dáng của bông hoa mà không chú trọng đến vẻ đẹp của thân cây, lá và hương thơm cho nên mục này cũng chỉ có những bài viết rất ngắn ngủi.

Người Đông phương khác hẳn, hương thơm rất quan trọng, vì vậy có câu: Hữu sắc vô hương. Hình dáng của thân cây và lá lan cũng là những gì gợi cảm và nói lên vẻ đẹp thanh lịch mảnh mai và mang lại một dáng dấp vẹn toàn của loài lan nhỏ nhưng rất đặc biệt.

Như chúng ta đã biết, những cây lan đều mọc ở trong rừng hay ở trên núi, sau đó được loài người mang về nuôi trồng và một số lớn đã thuần hóa. Ngày nay người Việt chúng ta gọi một số cây lan đó là loài lan truyền thống và trong bài này chúng tôi xin nói về những cây lan đó.

Theo "Cuốn Sổ Tay Người Hà Nội Chơi Lan", chi lan truyền thống này có 16 giống:
Trường mặc, Đoản mặc, Mặc biên, Thanh trường, Thanh lùn, Thanh Ngọc, Hoàng vũ, Cẩm tố (Địa Hoàng) Hoàng điểm, Tố tâm (Nhất điểm), Kim biên, Ngân biên, Bạch Ngọc đại diệp (Đại kiều), Bạch Ngọc tiểu diệp (Tiểu kiều), Trần Mộng, Tứ thời.

Hiện nay, trong giới sưu tầm lan truyền thống ở Hà Nội còn có rất cây với nhiều tên khác lạ nhưng có lẽ là tên một vài người tự đặt cho không được phổ thông cho lắm. Theo một người mang nick 'dialanrung' trên trang Dalatrose, có ghi:

Về Thanh trường thì có Thanh trường lá dài (hay trường dài), Thanh trường lá trung (Hay thanh trường trung hoặc trường lá bình diệp), Thanh trường lá ngắn (Thanh đoản hay trường ngắn). Cẩm tố cũng có 2 loại một loại hoa vàng xanh truyền thống và loại Cẩm tố hoa xanh (Loại hoa xanh thì ít gặp hơn loại kia) và còn một loại Cẩm tố rừng năm kia bạn tôi mới sưu tập được. Loại cha ông ta cho vào hàng truyền thống là Hoàng nhất điểm (Hoa vàng lưỡi có một điểm đỏ), hoàng nhị điểm, tam điểm, loạn điểm, điểm mờ và trong dòng loạn điểm cũng có rất nhiều loại.

Mời các bạn hãy đọc tiếp những đoạn văn phong cổ xưa và lời giải thích Hán Nôm của Nguyễn Tân Phong dưới đây để hoài niệm những gì của một thời đã qua:

Đại mặc
Đại có nghĩa là to, mặc có nghĩa là màu tối, là hàng truyền thống của Việt nam được lưu truyền từ thời xa xưa. Cho đến năm 1978 có tại vườn của cụ Hai Chi, ở Láng thượng, cụ Trưởng Tràng ở Ngọc hà, cụ Châu Ký ở Bà Triệu, cụ cả Hương ở Mỹ đức, Hà tây, cụ Văn Mưu làng Ngô sài,Quốc oai, cụ Phan Sộp ở đường Lâm sơn tây, cụ Trưởng Tỳ ở Hà đông, cụ Phó lý Ớt ở Phủ lý, cụ Nguyễn Cao ở Nam Định v.v... Lá dài khoảng 50 đến 70cm, dạng lá tà lập diệp, vặn vỏ đỗ. Cần hoa cao khoảng 60 đến 78cm, cánh hoa dạng thủy tiên, vai hoa nhất hạ bình khiên, cánh bảo vệ thùy hơi mở. Hoa và lá cân đối hài hòa,chia tứ trụ long thăng, sắc hoa màu nâu đen, hương thanh rất rộng. Là giống địa Lan quý hiếm có giá trị thưởng thức rất cao, đứng đầu trong dòng lan mặc, chơi chậu đại mặc người xưa ví như sự khỏe mạnh, cường tráng.

Mặc huyền diệp
Mặc có nghiã là màu tối, huyền diệp lá màu xanh đen vặn vỏ đỗ rủ xuống ôm chậu, là hàng truyền thống của Việt nam, được lưu truyền từ đời xa xưa. Cho tới năm 1980 có tại nhà cụ hai Chi, ở Láng thượng, cụ Châu ký ở Bà Triệu, cụ Trưởng Tỳ ở Hà đông, ông Khương tu ở Thạch bích, Hà tây, bác Thanh Tùng ở hồ Tây. Lá dài khoảng 50 đến 65cm, cần hoa cao khoảng 60 đến 75cm,cánh hoa màu nâu sấm, vai hoa nhất hạ bình khiên, cánh bảo vệ thùy hơi khép, hoa và lá rất cân đối hài hòa, hoa chia bổng biện, được lộc như chiếc gậy thần

Hoàng Hội Điểm
Một Loại Biến Thể Của Lan Rừng lưỡi đỏ hình trái tim. Hoàng có nghĩa là vàng, hội điểm, hội tụ, điểm có nghĩa là chấm, là hàng truyền thống của Việt nam, có từ xa xưa. Đến năm 1978 có tại nhà cụ hai Chi ở Láng thượng v.v... Lá dài 60 đến 90cm rũ xuống ôm chậu gọi là loan thùy diệp, sắc lá màu xanh vàng, không vặn, một phần ba mép lá có hai đường chỉ màu vàng. Cần hoa cao khoảng 50 đến 75cm hoa và lá cân đối hài hòa, hoa chia tam diện tam cương, cánh hoa màu vàng, lưỡi có một trái tim đỏ, thùy màu vàng họng và mép dưới cánh gần thùy có nhiều chấm đỏ, lưỡi cuốn vừa phải, cánh hoa nhất hạ bình khiên, cánh bảo vệ thùy hơi mở, hương thơm thanh. Tết đến thưởng hoa trong nhà, người xưa ví như sự hạnh phúc, đông vui và hội tụ.

Đại mặc hoàng biên
Đại là to, mặc là màu tối, hoàng biên, bên mép lá có màu vàng truyền thống của Việt nam, có từ rất lâu. Năm 1978 có tại nhà bác Thanh Tùng ở Tây hồ Hà Nội. Lá dựng dài khoảng 50 đến 60cm, dạng lá trực lập diệp, hai bên đầu mũi mác có mép lá màu vàng rất ngắn, cần hoa cao khoảng 50 đến 67cm, hoa và lá cân đối hài hòa, chia hoa tam diện tam cương, cánh hoa màu nâu đỏ sẫm lưỡi hoa màu vàng, có một chấm đỏ to ở giữa lưỡi, và bên cạnh có hai ba chấm nhỏ, lưỡi cuốn vừa phải, thùy màu đỏ tươi hơn một chút, cánh hoa nhất hạ bình khiên, cánh bảo vệ thùy mở rộng hương thơm rất đậm. Hiện nay số lượng không nhiều gần như mất giống. Tết đến có chậu lan trong nhà, người xưa ví như sự hùng dũng của những bậc vũ tướng bảo vệ biên cương.

Hoàng oanh vũ
Hoàng là màu vàng, vũ là mềm mại là điệu múa vàng, cũng có người bình là, vũ là vũ tộc hoàng oanh là một loài chim quý hiếm, đứng đàu trong dòng vũ tộc, mà người xưa rất chú trọng, lá dài khoảng 50 đến 70cm, vặn rủ xuống ôm chậu gọi là loan thùy diệp. Cánh hoa dài, màu vàng như lá trúc gọi là trúc diệp, thiệt màu vàng rất to, thùy màu vàng, cánh bảo vệ thùy mở to, khi lên cần hoa rất nhậy cảm với ánh nắng, và múa theo ánh nắng mặt trời, hoa rất thơm cả đêm lẫn ngày. Hoa bền khoảng 15 đến 25 ngày. Tết đến thưởng chậu hoa trong nhà, ngưòi xưa ví như: đại gia thất giới văn nhân đang vui vẻ, khỏe mạnh hạnh phúc, nhảy múa trong khí thế ngày tết.

Vịnh lan.
U lan thổ tú kiều mộc hạ
Nhưng tự bàn căn chúng thảo bàn
Tung sử vô nhân thu hân thưởng
Y thiên đắc địa tự hàm phương

tạm dịch là:

Lan rừng duyên dáng phô với mây
Lan vẫn sống chung với cỏ cây
Mọc nơi thâm cốc không người tới
Hương lan thơm ngát cỏ thơm lây

Theo các khoa học gia Âu Mỹ những cây lan đặc biệt này đã được xếp vào vào chi: Cymbidium Jensoa gồm 5 giống:

Cym. ensifolium
Cym. faberi (VN không có)
Cym. goeringii (VN không có)
Cym. kanran
Cym. sinense

Những cây lan này mọc từ Hàn quốc, Nhật Bản, Trung hoa, Miến điện , Việt Nam và Thái lan. Riêng cây Cym. ensifolium còn mọc ở Borneo, New Guinea và Phi luật tân nữa.

Theo những tin mới nhất Việt nam hiện có tất cả 29 cây Cymbidium mà tiền nhân của chúng ta thường gọi là:
• Trường kiếm (Standard): những cây có lá dài như Cym. aloifolium.
• Đoản kiếm (Semi standard): những cây có lá ngắn như Cym. floribundum
• Tiểu kiếm (Miniature): những cây có lá nhỏ như Cym sinense

Theo hình ảnh, lời mô tả, ghi chú của giáo sư Dương xuân Trinh,các vị trong Hội Lan Hà Nội, Địa lan rừng, Tân Phong cũng như các vị khác trong Dalatrose, chúng tôi nhận thấy những cây lan truyền thống này phần lớn đều là những biệt dạng (varieties) về hoa và lá của 3 giống Cym ensifolium, Cym sinense và Cym kanran (chưa có sách vở nào nói tới Cym. kanran mọc tại Việt Nam, ngoại trừ trang Web Orchid Species)

Trước hết chúng tôi xin đưa ra nhận xét về sự khác biệt giữa 3 giống kể trên:

Cym. ensifoliumCym. sinenseCym. kanranDò hoa cao 30 cmDò hoa cao 50-70 cmDò hoa cao 50 cmHoa 3-7 chiếc, to 6.5 cmHoa 5-20 chiếc, to 5 cmHoa 7-10 chiếc to 5-7.5 cmcánh hoa hơi bầucánh hoa hơi nhọncánh hoa nhỏ và nhọnNở hoa vào cuối hè và mùa thuNở vào mùa xuânNở vào mùa xuânLá dài 25-30 cm, rộng 2-3 cmDài 60- 80 cm, rộng 2.5- 4 cmDài 25-30 cm rộng 1-3 cm.
Căn cứ vào các dữ kiện kể trên, chúng ta có thể sắp xếp những cây lan truyền thống vào các giống như sau:

CYMBIDIUM ENSIFOLIUM đặc điểm ít hoa, nở vào mùa hè thu với các biệt dạng:

TỨ THỜI
Ý nói hoa nở suốt 4 mùa nhưng thực ra chỉ từ cuối mùa hè và suốt mùa thu, rất thơm và có thể nở hoa 2-3 lần. Lá dài từ 20-40 cm, rộng 1- 2 cm, mầu xanh và cứng. Hoa 2-3 chiếc mầu xanh lục có 5-7 sọc và tàn trong vòng 15-20 ngày.
TỐ TÂM (Nhất điểm)
Hoa 5-7 chiếc mầu trắng hay vàng lưỡi có chấm tím đỏ hay đen nhạt do đó gọi là Tố tâm hay Nhất điểm, nở vào mùa thu có mùi thơm và tàn trong khoảng 15 ngày. Lá dài từ 35-40 cm. Dò hoa cao 40-50 cm.
BẠCH NGỌC ĐẠI KIỀU (Đại diệp)
Hoa 3-5 chiếc mầu trắng hay trắng xanh nở vào mùa thu, thơm và tàn trong khoảng 15-20 ngày. Dò hoa cao 30-35 cm. Lá dài 35-45 cm, rộng 3- 3.5 cm do đó có tên là đại diệp, mềm và cong vòng xuống, mép lá có răng cưa.
BẠCH NGỌC TIỂU KIỀU
Hoa 5-7 chiếc mầu trắng, nở vào mùa thu thơm và tàn trong khoảng 15-20 ngày. Dò hoa cao 25 cm. Lá dài 20-30 cm rộng khoảng 1-1.50 cm, mềm và cong, mép lá có răng cưa.

NGÂN BIÊN
Lá dài 30-40 cm, rộng 3-3.5 cm, cứng, mép lá trắng từ cuống đến đầu lá. Mỗi dò có 5-7 hoa mầu trắng, thơm, nở vào mùa thu.
KIM BIÊN
Lá dài 20-30 cm, rộng 2-3 cm, cứng và thẳng. Đầu lá khoảng 2 cm có mép vàng. Dò hoa cao 50-60 cm, hoa 4-6 chiếc mầu hơi tím, nở vào mùa hè, thơm.
CYMBIDIUM SINENSE đặc điểm nhiều hoa hơn các giống khác và những biệt dạng như sau:

ĐẠI MẶC
Lá dài 50-70 cm, rộng 3-4 cm vặn vỏ đỗ, mép có răng cưa lá dầy cuống xanh đậm. Dò hoa cao 60-75 cm. Hoa 10-15 chiếc mầu nâu tím, môi hoa mầu vàng và đen, rất thơm. Nở vào mùa xuân và tàn trong khoảng 25 ngày.TRƯỜNG MẶC
Lá dài 90 -100 cm, rộng 3-4 cm, có nếp gấp ở cuống, dầy và cứng mầu xanh đậm. Dò hoa cao 90-100 cm mầu xanh sẫm, hoa 10-15 chiếc mầu tím đen, môi vàng đỏ rất thơm, nở vào mùa xuân và tàn trong khoảng 20 ngày.
ĐOẢN MẶC (Mặc lùn)
Lá 3-4 chiếc dài 50-65 cm, dầy và cứng, rộng 3.5 cm. Dò hoa cao 60-70 cm, hoa mầu nâu tím. Hoa đen bóng, lưỡi đen và vàng.

MẶC BIÊN
Lá dài 50-60 cm, rộng 3-4 cm vặn vỏ đỗ, mép lá phía ngọn viền vàng nhạt. Dò hoa cao 60-70 cm, hoa 10-15 chiếc mầu nâu tím rất thơm, nở vào mùa xuân và tàn trong khoảng 20-25 ngày.
CẨM TỐ (Đại Hoàng)
Lá xanh nhạt cuống dài 10 cm, có gân xếp, toàn lá dài 60-80 cm, rộng 4 cm đầu lá hơi tròn. Dò hoa cao 80 cm, hoa 10-15 chiếc mầu xanh vàng, rất thơm. Nở vào mùa xuân và tàn trong 20-25 ngày.
TRẦN MỘNG
Lá dài 60-70 cm, rộng 3 cm, mỏng dễ gẫy. Dò hoa cao 60-70 cm. Hoa 10-15 chiếc nâu đỏ cánh hơi cong về phía sau, rất thơm, nở vào mùa thu, bền khoảng 20 ngày.
HOÀNG ĐIỂM
Lá dài 50-60 cm, rộng 3.5 cm, dựng đứng. Dò hoa cao 70 cm, hoa 7-15 chiếc mầu xanh pha vàng, lưỡi có chấm đỏ tím, rất thơm nở vào mùa xuân lâu tàn 20-25 ngày.
THANH TRƯỜNG
Lá dài 30-40 cm, rộng 3 cm, cong từ giữa lá, mép có răng cưa. Dò hoa cao 65 cm, hoa 8-15 chiếc mầu xanh vàng, cánh hoa cong, rất thơm nở vào mùa xuân và tàn trong khoảng 20-30 ngày.
ĐOẢN THANH (Thanh lùn)
Lá dài 30-40 cm, rộng 2.5 cm. Dò hoa cao khoảng 40 cm, hoa 7-10 chiếc mầu xanh nhạt, hoa thưa thơm, nở vào mùa xuân và tàn trong khoảng 25 ngày.
CYMBIDIUM KARAN Đặc điểm cánh hoa nhỏ ngang, dài và nhọn.

HOÀNG VŨ
Lá dài 50-60 cm, rộng 3 cm, vặn vỏ đỗ. Dò hoa cao 70 cm, hoa 7-10 chiếc mầu xanh pha vàng, thơm, nở vào mùa xuân.
THANH NGỌC
Lá dài 60-70 cm, rộng 3 cm, thằng đứng, mép lá có răng cưa. Dò hoa cao 70-80 cm, hoa 7-14 chiếc mấu xanh thiên lý (hơi vàng), rất thơm nở vào mùa xuân bền chừng 25 ngày.

Bài viết này chỉ để đáp ứng sự yêu cầu của các bạn chơi lan ở xa quê hương xứ sở muốn tìm hiểu về những cây lan truyền thống và đây chỉ là sự nhận xét thô thiển của người viết căn cứ vào các hình ảnh và những lời chú thích đã góp nhặt được. Lẽ tất nhiên có rất nhiều sai lầm, thiếu sót kính mong đươc các vị cao minh chỉ giáo và bổ túc cho.

Chúng tôi xin thành thực cảm ơn Giáo sư Dương xuân Trinh, những vị trong Hội lan Hà nội, các bạn trong Dalatrose đã mô tả chi tiết và những vị có hình ảnh minh hoạ kèm trong bài viết này.

Placentia 6-08
BÙI XUÂN ĐÁNG

<<=================================>>
Em mới tim trên mạng,mời anh em thưởng thức

[longqaz]

Cám ơn Tuk đã sưu tầm bài viết này cho ae tham khảo. Bài viết hay mang tính tổng hợp cao, tuy nhiên một số hình minh họa chưa chuẩn, có thể gây nhầm lẫn khi có ý định sưu tầm, đặc biệt đối với những cây như Thanh ngọc, Hoàng vũ, Hoàng điểm, Thanh điểm là những cây có giá không rẻ. Rất tiếc mình không có hình ở đây để tiện so sánh. Cũng xin lưu ý không có 2 chậu hoa nào giống nhau cả, trừ khi chúng được tách ra từ 1 gốc, mà dù có được tách ra từ 1 gốc nhưng lại ở 2 chế độ chăm sóc(chất trồng, ánh sáng, nhiệt độ, gió, phân bón, thời gian nghỉ,...) khác nhau thì 2 bông hoa cũng sẽ khác nhau đấy. Bởi vậy, nếu ae có ý định sưu tấm địa lan thì nên chụp hình bông hoa gửi lên diễn đàn để mọi người cùng đánh giá. Không có gì thất vọng hơn khi trồng 1 chậu địa lan 1 năm trời với bao công chăm sóc, hồi hộp chờ đợi lại cho bông hoa không đúng như mong muốn. Nhận biết 1 chậu hoa địa lan quý cho đúng giống, loài là việc không dễ, xin thận trọng.

[tuk]

Chào anh longqaz, em có đọc được bên Dalatrose bài của anh Tuấn anh có chỉ dẫn về cách trồng địa lan.Em o biết liệu áp dụng cách trồng đó có ổn khong.Em ở nhà chỉ lấy đất cục trôn với xỉ trồng thôi nhưng thấy cây vẫn ra rễ,và còn đẻ cả nhánh nữa,đang trong thời gian thử nghiệm nên không biết thế nào .Anh cho em lời khuên để co thể áp dụng cho đợt sau nữa.Cảm ơn anh nhiều.
Hôm nay không tào lao ba lăng nhăng nữa, em kỷ niệm các bác một phương pháp trồng lan con của em, dựa theo tập tính của lan, em thấy khi lan chật rễ phát hoa rất khủng. Phương pháp này em cũng ấp ủ và thử nghiệm khá lâu. Quá trình theo dõi cũng khá trường kỳ. Bác nào thử nghiệm cứ thử thôi nhé, em không khuyến khích lắm, và kết quả sẻ chỉ sau một năm là các biết thấy nó hiệu nghiệm thế nào. Em không công bố kết quả của em, những chậu trồng theo cách này đang phát triển rất tốt, cây mới có dấu hiệu cho hoa dù là lan nhỏ. Các bác xem và đọc xong cho ý kiến nhé.

Chuẩn bị:
-Chậu lỗ gốm nhỏ
-Phân ủ trấu để ải(nếu không có thì dùng thằng chậm tan cũng được)
-Chậu lớn
-Lan con
-kéo, dao
-Giá thể(có thể là đất, rớn, gỗ dừa, than xỉ... tuỳ thuộc vào sở thích và điều kiện vườn) Ở đây em trồng bằng đất bùn củ.
-Rêu nước hoặc rêu núi.
Thực hiện:
Lan con vệ sinh rễ, lá hư, rêu giặt sạch, đất chặt cục lớn, một phần để nhỏ.






Xếp phân lớn vào chậu gốm lỗ, bỏ lan con vào, tránh gẫy rễ, bỏ phân trấu trộn đất nhỏ vào, coi như là trồn lan vào một chậu "tổng thành".






Lót đáy chậu lớn bằng giá thể lớn, tạo độ thoát nước nhanh, bỏ chậu lan gốm lỗ vào,chèn đất cục xung quanh, bỏ đất nhỏ và phân trấu lên gần mặt, sau đó xếp đất lớn lên trên nhằm tránh bị giã nước trưcj tiếp xuống phần đất nhỏ.






Khi trồng xong.



Một lợi thế lớn nhất của rêu nước là luôn giữ ẩm bề mặt, làm mát phần đất dưới, và tránh cho đất bị phân huỷ nhanh. Lan trong rừng rễ cũng bò dưới lớp rêu, mùn. Đồng thời tính thẩm mĩ của chậu lan sẽ cao hơn.

Rêu đã được giặt sạch phủ đều lên phần đất mặt và tưới đẫm ngay khi tròng xong.





Và thành phẩm


Yêu cầu
Cây lan được trồng đúng yêu cầu là cây lan phần giả hành trên đất, kín rễ và các hướng được bố trí sao cho ba năm sau chậu lan vẫn phát triển tròn đều.

Kết quả
Lan sẽ sống tốt nhờ phần đất nhỏ và phân trấu khi ra rễ mới. Rễ lan sẽ nhanh chóng ăn chật gốm nhỏ. Khi thay chậu chỉ việc cắt các rễ thò ra ngoài lỗ, giữ cho lan không bị tổn thương rễ và mắt ngủ. Bình thường không làm theo cách này lan sẽ thay gần như toàn bộ rễ mới, và các thân lan già không còn rễ mà phải nhờ vào dưỡng chất từ rễ cây non, chính vì thế, đây là một cách khá an toàn cho những người chơi giữ lan(ít chia lan). Trồng hai chậu như cách này sẽ giữ cho cây được mát, nhanh chặt rễ và phát hoa nhanh.

[longqaz]

Chào Tuk. Bài viết của em rất hay và bổ ích. Quả thật đây là lần đầu tiên anh được biết tới phương pháp trồng lồng 2 chậu như thế này. Tuấn Anh thì anh biết rất dõ, có lẽ cậu ta mới nghiên cứu ra ra cách trồng mới này. Hiện nay công thức giá thể cho địa lan của anh là: đất bùn ao + sỉ than + phân mục. Loại giá thể này chưa phải là tối ưu nhưng lại rất phù hợp với điều kiện thời tiết của miền Bắc. Em trồng bằng đất và sỉ là rất tốt, không nên băn khoăn gì nữa. Cây địa lan cần nhất là sự ổn định phải tránh việc thay chậu quá nhiều trong thời gian ngắn nếu không sẽ phải trả giá đắt đấy. Để khẳng định 1 loại giá thể nào đó có phù hợp hay không người ta cần sử dụng rất nhiều thời gian để thử nghiệm, tối thiểu là 3 năm và phải sử dụng nhiều mẫu cùng với nhiều phương pháp thử khác nhau. Ngày xưa các cụ nhà ta trồng lan chỉ với 1 loại giá thể duy nhất là đất bùn ao đã qua xử lý(Việc xử lý này rất cầu kỳ) và vài mảnh ngói vỡ nhưng cây lan vẫn lên rất tốt, hoa nhiều, cây phát triển ổn định qua nhiều năm, phuơng pháp trồng này hiện nay vẫn được áp dụng phổ biến nhưng đơn giản hơn nhiều.
Quay lại pp trồng mới này, chúng ta cùng đi phân tích cái được và chưa được nhé:

• Tuấn Anh trồng cây địa lan trong hình minh họa nhìn qua là thấy không đúng mùa thay chậu hoặc mùa tách chiết.
• Cây địa lan đang bị bệnh mà không được xử lý trước khi trồng.

Hai lý do này ảnh hưởng rất nhiều tới sự phát triển của cây, thậm trí có thể gây chết cây.

• Ai cũng biết là cây địa lan phải được trồng trong giá thể sao cho phải thoáng, không đọng nước nhưng ở đây việc "mặc" thêm cho chúng 1 cái "áo nhỏ chật hẹp" với không quá 10 lỗ thoát nước thì dõ dàng là không phù hợp với tiêu chí nêu trên rồi.
• Phân mục, phân ủ mục chỉ nên đem sử dụng trong việc trộn chung với đất(tỷ lệ phân ít, đất nhiều) hoặc dùng để bón lót có tác dụng với cây đã có rễ mới phát triển. Ở đây ta thấy cây lan trồng trong chậu nhỏ với giá thể hầu như là phân mục(phân này là phân lợn trộn chấu ủ mục mà thành dó đó ở trong nó có rất nhiều mầm bệnh) trong khi cây đang bị nhiễm bệnh, rễ mới bị cắt (không hề có thời gian phơi rễ) kết hợp với việc thay chậu không đúng mùa, chậu nhỏ chật hẹp tù úng thì việc cây bị bệnh và thối hệ rễ cũ là không không tránh khỏi.
• Việc sử dụng đất nhỏ và rêu nước càng làm tăng thêm sự tù úng của chậu cây; rêu nước quả thật có tác dụng làm mát và giữ độ ẩm cho chậu cây, nhưng chúng ta phải nhớ khả năng giữ nước của đất là rất cao, môi trường trong chậu sau khi tưới nước đã là quá ẩm mát rồi tại sao lại làm phải tăng thêm độ ẩm mát làm gì. Ai trồng cây cũng biết ở trong môi trường quá nhiều nước việc hô hấp của rễ cây sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, rễ cây sẽ bị nghẹt dẫn tới thối toàn bộ hệ rễ.
• Trong điều kiện phát triển bình thường, rễ của cây địa lan chỉ tồn tại trong khoảng 3 năm sau đó sẽ lụi dần và teo lại lúc này lá trên những giả hành bị chết rễ sẽ rụng dần cho đến khi chỉ còn trơ củ. việc cho rằng sau này chỉ cần cắt phần rễ thò ra ngoài chậu nhỏ mà giữ cho cây lan không bị tổn thương rễ và mắt ngủ là hoàn toàn không hợp lý. Tuk lên nhớ rễ của địa lan sau khi bị cắt sẽ không tiếp tục phát triển hoặc đẻ nhánh như rễ phong lan(trường hợp rễ khỏe có thể đẻ nhánh nhưng rất ít) bộ rễ này hầu như không còn nhiều tác dụng. Các nhà trồng vườn có kinh nghiệm khi thay chậu cây thường chỉ để lại những rễ khỏe mạnh còn những rễ yếu hoặc bị hỏng sẽ được cắt bỏ hoàn toàn . Việc thay chậu cây mà ảnh hưởng tới mắt ngủ là không đúng, mắt ngủ khi chưa phát triển thành cây non chỉ như 1 vẩy nhỏ nằm sát dưới giả hành, mắt ngủ chỉ bị hỏng khi chúng ta có tác động quá mạnh vào chúng, trong thực tế chúng chỉ bị hỏng do côn trùng hoặc do nấm bệnh. Em đã bao giờ nghe thấy ai nói tới việc phơi gốc cho chậu địa lan chưa, việc này có tác dụng giữ cho các mắt ngủ không bị hỏng đấy em ạ(lúc khác anh sẽ nói kỹ về pp này).
• "các thân lan già không còn rễ mà phải nhờ vào dưỡng chất rễ cây non" là 1 quan điểm không chính xác cho lắm. Các thân già sau khi ra hoa và "về hưu" sẽ không tiếp tục phát triển mà lúc này chỉ có tác dụng như 1 "túi" đựng dinh dưỡng để nuôi dưỡng mắt ngủ hoặc cây non khi cây non chưa ra rễ hoặc bộ rễ chưa đủ mạnh đến khi dinh dưỡng đã sử dụng hết vai trò của thân già chấm dứt chúng sẽ teo lại và chết. Rễ của cây non chỉ chủ yếu phục vụ cho sự phát triển của cây non mà thôi.
• "Trồng hai chậu như cách này sẽ giữ cho cây được mát"??? Mát ở đây là mát bộ rễ, mát chậu hay mát cây thì cần phải phân biệt và giải thích dõ. Nếu mát bộ rễ thì hơi bị mát quá, em lên nhớ cây địa lan chết vì nhiều nước nhanh hơn và nhiều hơn chết vì ít nước. Nếu để mát chậu thì lại phụ thuộc vào chất liệu của chậu, loại chậu sứ mỏng như trên dứt khoát là giữ nhiệt và truyền nhiệt vào trong rồi. chậu trồng tiêu chuẩn cho cây địa lan phải là chậu cốt xốp, thành dầy, không giữ nhiệt như các loại chậu sành tàu(Trung Quốc) là tốt nhất. Nếu để mát cây thì lại phụ thuộc vào mức độ mát của vườn cây hoặc vùng nơi đặt vườn cây.

Thế nhé, trên đây là một số ý kiến của anh. Việc này hoàn toàn không có ý đồ phản bác mà chỉ là phản biện thôi. Cái gì đúng cần phát huy, cái gì sai cần thay đổi, đó cũng là nguồn gốc của sự phát triển.

[longqaz]

Sau một thời gian dùng thử nghiệm, đến nay có thể khẳng định loại phân mới này rất tốt cho hoa lan.
Thông thường phân bón dùng cho hoa lan là loại phân bón lá vô cơ NPK(đạm, lân, kani), tuy nhiên loại phân bón này có nhược điểm gây sock cho cây khi sử dụng quá liều lượng và không thân thiện với môi trường. Hiện nay trên thị trường đã xuất hiện loại phân bón lá hữu cơ dùng cho hoa lan rất tốt. Chúng tôi đã dùng thử và thấy kết quả rất khả quan. Cây nảy mầm mạnh, mầm cây mập khỏe, lá xanh dầy và to, thân cây cứng chắc, bộ rễ phát triển mạnh. Đặc biệt trong thành phần hóa học có rất nhiều các chất khác rất có ích cho sự phát triển của cây.
Xin được mô tả loại phân bón này như sau:

• Tên: Phân bón lá hữu cơ Ban Mai 5
• Thành phần: N:4% ; P2O5:4% ; K2O:3% ; HC:30% ; MG:0,5% ; CU:0,07% ; ZN:0,05% ; MN:0,02% ; B:0,05% ; Mo: 0,0015% ; Các Aminoacid: 1400mg/100g
• Công dụng: (trích) Giúp cây ra rễ nhanh đậu quả..., chống nghẹt rễ, vàng lá... Duy trì cân bằng sinh lý của cây, thúc đẩy hoạt động sinh học trực tiếp cũng như dần dần để đạt năng xuất tối ưu..., dùng để sản xuất nông phẩm hữu cơ "sạch an toàn" organic product - OP theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế IFORM
• Hướng dẫn sử dụng: Pha 5ml với 20 lít nước dùng cho hoa lan. Pha 7ml cho 10 lít nước dùng cho hoa màu, cây ăn quả.

Đặc biệt nếu sử dụng quá liều lượng 1 chút cây sẽ không bị ảnh hưởng như đối với các loại phân bón vô cơ khác.

Các bạn nên tìm mua và sử dụng rất hiệu quả và kinh tế vì loại phân này có giá tương đối rẻ.

Lưu ý: Chúng tôi không phải nhà sx, không phải nhà cung cấp cũng không phải nhà quảng cáo>>>>>> tránh hiểu nhầm

[LongVangChauc]

Thanks bạn Longgaz đã tận tình chia sẻ những kiến thức xung quanh về Lan nói chung.
Cho thấy Niềm đam mê,am tường sự hiểu biết về giống loại này từ ở bạn quả là đáng nể.Đọc qua những bài của bạn chia sẻ thật là hay.Mình rất thích và mong được xem nhiều bài khác chia sẻ tiếp của bạn ở tương lai.Thanks

[tuk]

Chào anh Longqaz,bài anh viết rất hay.Phơi rễ đây là lần đầu tiên em nghe thấy song em cũng có được trải nghiệm.Cách đây 4t em co mua một búi địa lan nhunh chắc không phải là hàng rừng vì em thấy rễ nó nhiều và tươi không như hàng rừng họ đem về em đem về trồng luôn, kết quả chăc anh cũng biết. Ban đầu thấy cây vẫn tươi lại thẩy rễ nhú ra một ít sướng về sau thấy hiện tượng các rễ cũ bắt đầu thâm đen rồi thối,em lo quá bỏ ra trồng lại mà em trồng hồi đó chỉ bằng xi than thôi.Song thôi rồi không cứu được trên lá xuất hiện sọc vàng kéo dài , cây thì dật dẹo được 1t thì chút hơi thở cuối cùng tiền thì mất mà mình chăn biết tại sao để rút kinh nghiệm cho lân sau gì cả.Sau đó một thời gian tình cờ trong phiên chợ bưởi một em có một búi địa lan song rễ không được tươi lắm phải nói là khô thì đung hơn bù lại thân nó lại khá mập em tặc lưỡi thôi mua thử nghiệm về nhà em lại để môt tuần treo lên rồi mới trồng,lần này rút kinh nghiệm em trộn thêm đất cục với xỉ kết quả độ hồi phục của cây rất nhanh rễ ra và phát triển tốt bây giờ còn ra thêm mấy nhú nữa, không biết là nụ hay là cây con em thấy nó dính gần cây mẹ .Em đọc bài của anh nói về phơi rễ em thấy đây là một kinh nghiệm rât bổ ích cho các bạn mới chơi địa lan,mong anh noi rõ hơn về phương pháp này.Em đọc phải nói là gần hết các trang bên dalatrose mà không thấy đề cập, phải nói là các cao thủ bên đấy toàn giấu va đấu nghề.Anh có biết chỗ nào bán địa lan rừng không,em nghe nói các cao thủ họ còn trọn được cả cây quý khi chưa cân nhìn hoa mà chỉ nhìn lá và nụ thôi hay thật,anh có dịp nào đi mua thì cho em gửi vài cân về thử nghiệm trồng bằng đất bùn.Ơ chợ bưởi họ bán địa lan ít lắm hầu như không có hầu hết toàn là hàng sái thứ n rồi chán lắm.Chào anh nhé.
Em Tuk

[longqaz]

Chào Tuk. Quả thật không có bài học nào quý hơn bài học thực tế, kỹ thuật uơm trồng và thay chậu cho địa lan cốt yếu là ở điểm này. Nói là "Phơi rễ" nghe có vẻ pro nhưng kỳ thực nó hết sức đơn giản. Rễ địa lan thuộc loại rễ thịt, xốp, chứa nhiều nước(giống như cây sứ thái vậy) do đó rất dễ bị chầy xước, dập gãy. Những chỗ này nếu không xử lý sẽ là nơi lý tưởng để cho các loại nấm và vi khuẩn có hại vốn đã có rất nhiều trong đất xâm nhập và gây hại. Việc phơi rễ nhằm mục đích làm các vết thương này se lại, rễ cây sẽ tạo ra 1 dạng màng chắn chống lại sự xâm nhập từ bên ngoài và hiện tượng mất nước từ cây. Quy trình phơi rễ tiến hành theo các bước sau:
- Cây nhổ ra từ chậu cũ cố gắng không để bị gãy đoạn gần gốc(phần sát với thân); Nếu chất trồng là đất củ dạng viên to thì có thể nhặt ra từng viên đất, nếu là đất nhỏ có trộn lần xỉ thì làm như sau: Để chậu nằm nghiêng 1 tay cầm đỡ phần thân cây(củ), 1 tay nhẹ nhàng gỡ phần đất trên mặt lăn tròn lần lượt trên khắp mặt chậu. 1 tay đỡ vào gốc cây, tay còn lại dùng ngón trỏ luồn vào lỗ dưới đáy chậu lật úp từ từ chậu xuống kết hợp với lắc nhẹ, đất sẽ rơi hết ra ngoài bộ rễ cây vẫn còn trong chậu. nhẹ nhàng nhấc cây ra khỏi chậu.
- Rửa rễ: Dùng vòi nước áp lực yếu xả vào bộ rễ cho tở bớt phần đất bám vào rễ, đặc biệt phần tiếp giáp với giả hành cần phải xả sạch đất. Chú ý không dùng tay hoặc các vật dụng khác để rửa rễ để tránh rễ bị chầy xước, đặc biệt là các vi khuẩn có ích sống cộng sinh trên rễ không bị mất đi.
- Cắt rễ: Trồng địa lan dù là cây phôi hay cây trồng lại cũng nên tiến hành cắt rễ. Việc cắt rễ giúp ta loại bỏ những rễ già, rễ bị bệnh. 1 cây địa lan trụi rễ có nhiều khả năng sống hơn 1 cây địa lan có 1 phần rễ bị thối bệnh. Việc cắt rễ nhiều hay ít, ngắn hay dài phụ thuộc rất nhiều vào sức khỏe cũng như độ lớn của cây lan tuy nhiên có thể theo 1 số quy tắc sau: Cắt triệt để phần bị bệnh, thối, bị teo tóp(có thể sát tới thân), cắt ở những điểm rễ bị gẫy dập, những rễ tuy sờ thấy còn cứng chắc nhưng phần gốc rễ đã bị hoại(chỉ còn sợi lõi) cũng phải cắt triệt để.
- Khử trùng rễ: Việc khử trùng cần tiến hành ngay sau khi cắt rễ. Dung dịch khử trùng là các loại thuốc chống nấm chuyên dụng cho hoa lan pha loãng, dung dịch đơn giản nhất là nước vôi trong pha loãng. Nếu chỉ thay 1 chậu cây thì có thể nhúng cả cây vào chậu nước có dung dịch khử trùng trong vài phút, nếu thay nhiều cây ta có thể dùng bình xịt cho từng cây.
- Thời gian phơi rễ: Thời gian phơi rễ nhiều hay ít phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm trong không khí nhưng tối thiểu là 1 giờ hoặc khi thấy phần vỏ rễ khô trắng, các vết cắt se lại cảm giác như có màng bao phủ. Vì có chứa nhiều nước lên rễ lan có thể để vài ngày mà không bị hỏng. Nơi để phơi cây phải mát, thoáng, tránh ánh sáng trực tiếp.
Sau khi phơi rễ xong có thể tiến hành trồng lại vào chậu( Quy trình trồng vào chậu mình sẽ đề cập vào lúc khác)
*** Các cao thủ có thâm niên trồng lan có thể nhìn mầm cây, nụ hoa còn nhỏ, lá cây, giả hành mà có thể nhận biết được cây lan quý là có thật nhưng tỷ lệ chính xác là không nhiều. Việc này cũng giống như phán đoán tương lai của cá Rồng thiếu nhi vậy. Theo kinh nghiệm của mình thì chỉ khoảng 40% mà thôi, còn lại phụ thuộc vào......ý giời.
*** Mình biết nhiều nơi bán địa lan rừng từ những chậu trồng thuần nhiều năm, hàng mới trồng chưa có hoa cho đến địa lan phôi(mới khai thác từ rừng) Tuk muốn mua loại nào mình sẽ tư vấn cho.
*** Chú ý nếu lá địa lan có vằn, xọc màu trắng hoặc xanh nhạt lõm xuống thì có thể cây đó đã bị nhiễm bệnh do Vius. Cần cách ly cây đó ngay lập tức, nếu khẳng định là bị Virus thì phải hủy cây đó đi ngay nếu không muốn mất cả vườn lan. Bệnh hại do vius vẫn chưa có thuốc chữa.
*** "rễ nhú ra một ít sướng" là thế nào?????Cái này để chị em hiểu nhầm là chết đấy.

[tuk]

Chào anh longqaz.Em muốn mua địa lan rừng đã thuần dễ thích nghi hơn lại không sợ bị toi.Nhưng cũng muốn mua một ít phôi để về thử nghiệm Anh tư vấn cho em với .Anh cho em địa chỉ mua cái phân bón lá mà anh nói ý,em ở quận Ba Đình làng đại yên nó cũng gần chợ Bưởi.Anh ơ đâu vậy,mai là phiên đấy anh có đi không.Em mai cũng đi,nhưng đi xem thôi ,có gì lạ thì mua,còn để dành tiền để mua địa lan chứ he he he.Chỗ anh có bán đất bùn ao đã qua xử không nếu có anh cho em địa chỉ nhé.Thank kiu anh

[longqaz]

Chào Tuk. Thật tiếc quá anh lại không sinh sống tại Hà Nội. Chỗ anh ở địa lan khai thác(phôi) có rất nhiều, tuy nhiên mùa này có ít loại đẹp do những người khai thác lan không thể vào những khu vực rừng sâu những nơi có giống địa lan nổi tiếng. Ở chỗ anh, chợ cây họp mỗi tuần 1 lần vào ngày chủ nhật. Hoa lan, cây thế,... hàng hóa về lĩnh vực sinh vật cảnh là vô cùng phong phú. Nam thanh nữ tú đi chợ mua bán, tham quan đông nghìn nghịt như chảy hội. Loại phân bón em hỏi theo như anh biết thì ở HN không có bán, hôm nào có người quen đi HN anh sẽ gửi cho vài gói về dùng thử.